مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور)

معاونت تهران

مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور)، دهۀ سوم فعالیت خود را سپری می کند. بیش از دو دهه فعالیت این مرکز در حوزۀ داده پردازی علوم اسلامی، موجب انباشت تجارب پژوهشی و فنی عمیقی در این مرکز شده است و این ضرورت را ایجاد کرده که کارشناسان و خبرگان این مرکز تجارب خود را به روش های گوناگون بسط دهند. ضرورت بسط و تدوین این تجارب و به اشتراک گذاری آن از یکسو و وجود نیروهای پژوهشی و فنی خبره در پایتخت جمهوری اسلامی ایران از سوی دیگر، این مرکز را بر آن داشت تا به منظور تبادل تجربیات مفید پژوهشی و فنی با دیگر مراکز علمی و فنی و دیگر خبرگان داده پردازی علوم اسلامی، به تأسیس یک شعبه منطقه‌ای در تهران اهتمام ورزد. این شعبه که از سال ۱۳۸۸ به عنوان «معاونت رئیس مرکز در تهران» تأسیس شده، تاکنون فعالیت‌های متعددی را عهده دار شده که برخی از آنها پروژه های خاتمه یافته و برخی هم پروژه های جاری این معاونت هستند. پروژه های این معاونت در دو سطح کلی در جریان هستند:
الف. تأسیس نهاد پژوهشی وابسته به «نور»
تأسیس نهاد پژوهشی وابسته به مرکز با عنوان «پژوهشکده فنّاوری اطلاعات و علوم اسلامی» به‌منظور پوشش دادن اولویت‌های کلان مرکز در این حوزۀ میان رشته ای با کسب مجوز از شورای عالی حوزه های علمیه در سال ۱۳۹۱
برخی اولویت های کلان این پژوهشکده عبارت اند از:
- انجام پژوهش های بنیادی و کاربردی در زمینه های مرتبط با حوزۀ میان رشته ای «متن کاوی پردازشیِ نصوص و سایر منابع اسلامی»؛
- برنامه‌ریزی و ساماندهی انواع تحلیل های متنی بر روی انواع پیکره های متنی اسلامی؛
- بومی سازی ابزارهای متن كاوی موجود به موازات توسعۀ ابزارهای خاص متن كاوی متون اسلامی؛
- تربیت پژوهشگران در زمینۀ متن کاوی پردازشی نصوص و متون اسلامی به منظور تأمین نیاز داخلی به افراد کارآمد در این حوزه؛
- پژوهش، مطالعه و طراحی استانداردها و ابزارهای لازم به منظور تهیۀ ماشینی انواع چکیده ها، هستان شناسی ها، نمایه ها، معجم های لفظی و موضوعی و اصطلاح نامه های عمومی و تخصصی نصوص، متون و علوم اسلامی؛
- پژوهش کاربردی به منظور بهینه سازی فرایند ذخیره و بازیابی اطلاعات و داده ها در منابع دینی با محوریت روش های متن کاوی پردازشی؛
- برچسب گذاری ماشینی متون قرآنی، روایی، فقهی، رجالی و حکمی اسلامی در لایه های صرفی، نحوی و معنایی؛
- مطالعه و تدوین استانداردهای لازم به منظور یکسان سازی مدخل های نظام ذخیره و بازیابی اطلاعات در علوم اسلامی؛
- پژوهش در حوزۀ استخراج روابط، یافتن و تحلیل الگو ها به صورت خودكار و سبک شناسی رایانه ای نصوص و منابع دینی با اهداف مختلف، از جمله سره شناسی متون روایی اسلامی و دسته بندی و طبقه بندی خودکار اطلاعات منابع دینی؛
ب. مطالعه و پیاده سازی بخشی از پروژه های در دست اقدام مرکز
بخشی از پروژه های جاری مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی دارای زمینه های تحقیقی- توسعه ای هستند که پژوهش و پیاده سازی آنها در فرایندی همزمان شکل می گیرد.
زمینۀ علمی و اجرایی برخی از پروژه های کنونی معاونت تهران نور به شرح زیر است:
- مطالعه و شناسایی پروژه های کاربردی با محوریت داده کاوی نصوص عربی و فارسی
- خطایابی ماشینی در دو لایۀ خطایابی صرفی و خطایابی نحوی و توسعۀ نرم افزار ویراستیار به سفارش دبیرخانه شورای عالی اطلاع رسانی
- طراحی و توسعۀ پایگاه پیکره گان با هدف ایجاد بازار تولید و توسعۀ پیکره های متنی با اهداف پردازشی
- طراحی و توسعۀ نرم افزار پیکره ای فارسی کاو با اهداف پژوهشی و غیرپردازشی
- مطالعۀ الگوهای ترجمۀ ماشینی با تأکید بر زبان های فارسی و عربی
- مطالعه و طراحی نظام شاخص های ارزیابی محصولات فرهنگی در حوزۀ فناوری اطلاعات و ارتباطات اعم از محصولات فرهنگی برخط و بیرون خط
- مطالعه و تهیۀ نرم افزار استناددهی و سازمان دهی منابع پژوهشی «پژوهیار» (چند زبانه) با قابلیت های گوناگون استنادی و مدیریت پژوهشی
- تأسیس واحد رصد وب در مرکز با تولیدات اختصاصی رصد فضای مجازی
- طراحی و توسعۀ سامانه های استخراج آزاد اطلاعات از پیکره های بزرگ مقیاس
- توسعۀ داده های پشتیبان موتورهای مشابه یاب در سطوح مختلف
- طراحی و تولید فنی و محتوایی پایگاه با اولویت نسخ خطی نجوم و زمینه های وابسته
- طراحی و تولید فنی و محتوایی پایگاه انگلیسی زبان «سلام اسلام» ویژۀ «نودینی» (تشرّف به دین مبین اسلام)
- طراحی و تولید فنی و محتوایی پایگاه «نورنگ»، ویژۀ زمینه های تصویری اسلامی و ایرانی در فضای مجازی